Powertool in de klas

Het griepseizoen gaat weer beginnen. Hoesten, keelpijn, een schorre stem en soms zelfs tijdelijk stemverlies.

Vervelend voor iedereen, maar voor een leerkracht misschien wel extra lastig. Want daarmee komt een van de krachtigste instrumenten in het dagelijks werk in gevaar: je stem.

Met onze stem kunnen we veel invloed uitoefenen op wat er in een klas gebeurt. We kunnen er rust mee bewaren en terugbrengen, richting geven, begrenzen en veiligheid bieden. Er is geen begeleidingstraject waarbij stemgebruik niet ter sprake komt.

Emoties

Onze stem is niet alleen een voertuig voor woorden, maar ook voor emoties. Leerlingen luisteren niet alleen naar wat we zeggen, maar nemen ook waar hóe we iets zeggen.

Onze stem is voor hen een soort thermometer die iets vertelt over onze spanning, ons geduld, zelfvertrouwen, zelfbeheersing.

Is onze stem rustig en stabiel of wordt hij steeds hoger en harder? Klinkt de boodschap functioneel of raken onze woorden vermengd met frustratie en emotie? Het zijn signalen die ertoe doen.

Meer of juist minder taal

In klassen waar het niet lekker loopt, zie ik vaak dat leerkrachten juist méér gaan praten als de spanning oploopt. Meer uitleggen, waarschuwen en argumenteren. Begrijpelijk, want je wilt de situatie onder controle krijgen. Maar wat gebeurt er ondertussen bij de leerlingen? Je wordt als leerkracht op zulke momenten al snel onbedoeld onderdeel van de prikkelopbouw en verliest daarmee je positie om de groep te leiden.

Op zulke momenten is minder taal vaak effectiever. Korter, duidelijker en functioneler communiceren. Eerst de spanning helpen verlagen. Pas daarna is er weer ruimte voor uitleg en gesprek.

Fluisteren

Een heel andere praktijk rondom stemgebruik is fluisteren. Ik ken inmiddels veel leerkrachten die een voorkeur hebben voor het gebruik van een zachte stem. Tijdens het werken en begeleiden wordt er gefluisterd om de sfeer rustig te houden.

Mijn advies is om voorzichtig te zijn met fluisteren. Behalve dat het belastend kan zijn voor je stembanden, verkleint het de mogelijkheid om via klank en volume de juiste sturing te geven. Je stem is een belangrijk instrument voor co-regulatie. Een rustige stem helpt spanning te verminderen, een krachtige stem geeft richting en een warme stem biedt verbinding en veiligheid.

Stemrepertoire

Leer bewust te schakelen tussen je verschillende stemregisters en vergroot je stemrepertoire. Kun je stevig zijn zonder boos te worden? Kun je zacht zijn zonder aan duidelijkheid in te boeten? De ene leerkracht mag wat meer body aan zijn of haar stem geven. De andere mag juist ontdekken hoeveel kracht er zit in stilte, vertraging en zachtheid.

Hierin groeien vraagt niet alleen zelfbeheersing, maar ook bewustwording. Luister eens naar jezelf, desnoods door met je mobiel een stuk lesgeluid op te nemen. Misschien ontdek je wel dat je stem meer invloed heeft op je groep dan je dacht.

 [Photo: Mohammad Honarmand on Unsplash]