Wandelend door de polder zie ik de ene na de andere V-formatie vogels overvliegen. Strak en vloeiend, alsof het vanzelf gaat.
Soms valt de V even uiteen om zich verderop opnieuw te vormen. De voorste vogel vangt de meeste wind. Dat is zwaar en daarom rouleert het leiderschap. Sterkere, ervaren of meer uitgeruste vogels wisselen de koppositie met elkaar af.
Een prachtige combi van groepsbelang en individueel belang.
- energie verdelen en besparen, zodat je samen verder komt
- gedeeld en wisselend leiderschap
- elkaar kunnen zien en volgen, communicatie
- vergroten van veiligheid
De link naar de praktijk in de klas is snel gemaakt ...
De overeenkomsten tussen dieren en mensen hebben een grens. Als we er vanuit gaan dat de complexiteit van groepsdynamiek bij mensen groter is, dan pleit dat er overigens des te meer voor om ons hierin goed te verdiepen.
Anderzijds zijn effectieve benutting van energie en belangenafweging universele scheppingsmechanismen.
Daarom ook een kleine gedachtenvlucht voor het werkveld.
Leiderschap
In vogelgroepen is de leider onderdeel van de groep. In veel klassen en groepen staat de leider — de leerkracht — er net buiten. Verantwoordelijk, sturend, dragend, maar geen onderdeel van de groep.
- Leren we kinderen om basisverantwoordelijkheid te dragen voor het geheel? Of nemen we, vanuit zorg en controle, die verantwoordelijkheid vaak over?
- De kinderen van nu zijn de leiders van de toekomst. Hoe kunnen we vanuit onze gezagspositie meebouwen aan hun vorming?
- Veel leerlingen ambiëren geen voortrekkersrol. Anderen zijn leiders in de dop. Hoe ga je daar als leerkracht mee om, zonder steeds in botsing te komen met de autonomie van leerlingen?
Waarneming
Een vogelperspectief verschilt van het beeld wat de grond. De V-formatie is ook voortdurend in beweging.
Het beeld wat we van onze groep hebben, is gekleurd door onze beleving; soms zodanig dat we niet (meer) (kunnen) zien wat er werkelijk speelt. De realiteit kan meevallen, maar ook tegenvallen.
- Hoe kijken we naar onze groep en hoe realistisch is ons beeld?
- Welke bewegingen spelen er in de groep?
- Houden we er rekening mee dat de groep bezig is een effectieve formatie te vormen?
- Of zijn we tevreden met de formatie, zonder door te hebben dat de stabiliteit steeds verder verzwakt?
Werkbare dynamiek
Het vogelbestaan kent ook andere fasen, waarin er van samenwerking weinig te zien is, zoals in het broedseizoen. Maar op het moment dat het moet, werken ze op een geweldige manier samen.
- Ook het groepsgebeuren kent een brede dynamiek. De boog kan en hoeft niet altijd gespannen te zijn. Maar hoe bundelen we op de momenten dat het nodig is de focus, zodat we resultaten halen waar iedereen in de groep bij gebaat is?
- Wat zijn de voor- en nadelen van het bij elkaar houden van stamgroepen gedurende een schoolloopbaan en welk begeleidingsaanbod hoort hierbij?
