Om bij scholen te komen, reis ik vaak met de trein. Soms dommel ik – aan het begin van de dag of juist aan het einde – een beetje in en moet ik opletten dat ik wel op het juiste station uitstap.
Maar er is één moment dat ik altijd bewust meemaak: het moment waarop de trein in beweging komt. Waarschijnlijk komt dit doordat ik van natuurkunde houd ... Die eerste centimeters dat die tonnen staal langs het perron gaan glijden.
Momentum, het kantelpunt, waarin de ene kracht wint van de andere (de zwaartekracht). De zaak gaat letterlijk aan het rollen.
Bij mijn werk rondom groepsdynamiek kijk ik ook altijd uit naar dit moment; of beter gezegd: naar deze momenten.
- Ik stap in bij een trein die nauwelijks meer vooruitkomt of zelfs stilstaat.
- Soms een trein die langzaam verder de helling afglijdt.
- Niet zelden springen de vonken van het dak.
- De passagiers zijn in grote stress en uiten dat op allerlei manieren.
- De machinist doet wat hij kan, maar is de grip op de zaak kwijt.
Ik begin mijn werkzaamheden in het vertrouwen dat er ergens kantelpunten zullen ontstaan. Je kunt het vergelijken met zaaien in de wetenschap dat er op een bepaald moment kleine plantjes gaan verschijnen.
Uitkijken naar die kleine grote kantelsignalen is prachtig. Want ze komen eraan!
- Een kind dat opeens wel een keer met belangstelling naar dat andere kind luistert
- Een leerkracht die ondanks alles wat er die dag weer gebeurt even de sfeer kan openbreken met een stukje humor.
- Een kind dat voorzichtig een vinger opsteekt en een antwoord durft te geven op een vraag.
- Een leerkracht die een keer niet kiest voor sanctioneren, maar die ondertiteling geeft.
- Een groep die deze keer niet meelacht als er iemand een fout antwoord geeft.
- Een leerkracht die ervaart (verwoordt) dat hij of zij er niet meer alleen voor staat.
- Een ouder die opeens begrijpt dat het probleem in de groep niet aan een paar kinderen ligt.
- Een opmerking vanuit het MT waaruit blijkt dat er erkenning komt voor structuren die de actuele situatie gevoed hebben.
Momentum begint klein. Van stilstand naar beweging.
Momentum is zelden spectaculair, maar wel beslissend. Een wankel evenwicht wat steeds vaker de goede kant op kantelt. Een reeks van ‘kleine’ bewegingen die zich blijft voortzetten in de goede richting.
Momentum is niet het moment waarop alles is zoals we het graag zouden willen. Het is wanneer één iemand het patroon doorbreekt en daarmee een voorzet geeft voor anderen.
De vraag is dus niet: wanneer verandert de groep?
De echte vraag is: wanneer verandert iemand genoeg om de eerste beweging te maken?
Een stap verder op de weg waarop nog vele stappen zullen volgen.
Momentum is fascinerend. Een wetmatigheid die je in elke situatie kunt terugzien. Wie de eerste beweging leert herkennen, leert ook het grotere proces te sturen.
Wat een prachtige taak om hierin weer dingen in beweging te krijgen en ook collega’s te helpen om deze momenten van verandering waar te nemen. Ook op zoek naar deze ervaring voor je groep? Ik denk graag met je mee.
